موتورسیکلتهای فرسوده، عامل پنهان آلودگی هوای تهران / نوسازی نیازمند پرداخت تسهیلات مؤثر است
در حالی که توجه افکار عمومی هنگام بحث درباره آلودگی هوای تهران معطوف به خودروهای فرسوده، ناوگان حملونقل سنگین و کیفیت سوخت میشود، موتورسیکلتهای کاربراتوری فرسوده یکی از اصلیترین و درعینحال کمتوجهترین عوامل آلودگی پایتخت هستند. این موتورها با وجود اندازه کوچک، عملکردی مشابه کارخانههای سیار آلاینده دارند و سهم چشمگیری در افزایش ذرات و گازهای سمی هوای تهران دارند.
۴.۵ میلیون موتورسیکلت فعال؛ ۳۴ درصد آلودگی متعلق به موتورسیکلتها
طبق آمار رسمی، تهران دارای ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار موتورسیکلت فعال است و بیش از ۳۴ درصد آلودگی هوای پایتخت ناشی از تردد همین وسایل نقلیه است. بخش قابلتوجهی از این موتورها هنوز کاربراتوری هستند؛ فناوریای منسوخ که فاقد سیستم کنترل آلایندگی است و حجم زیادی از هیدروکربنهای نسوخته و مونوکسیدکربن وارد هوا میکند.
محسن هرمزی، معاون حملونقل شهرداری تهران، نیز پیشتر تأکید کرده بود که آلایندگی موتورسیکلتها بیش از یکسوم آلودگی پایتخت را تشکیل میدهد.
یک موتور کاربراتوری = ۳ تا ۸ برابر آلایندگی یک خودرو
کارشناسان محیطزیست تخمین میزنند که یک موتورسیکلت کاربراتوری فرسوده ۳ تا ۸ برابر بیشتر از یک خودرو بنزینی آلاینده تولید میکند. نبود کاتالیست، فرسودگی قطعات، تعمیرات غیراصولی و نقصهای فنی دائمی موجب شده این موتورها به یکی از منابع جدی آلودگی تبدیل شوند.
از سوی دیگر، تهران وابستگی زیادی به ناوگان موتوری دارد؛ پیکهای آنلاین، خدمات فوری، حمل بار شهری و بسیاری از مشاغل خرد با موتورسیکلت کار میکنند. این وابستگی، بدون وجود طرح نوسازی، بحران آلودگی را تشدید کرده است.
قوانینی که اجرا نشد؛ از توقف شمارهگذاری تا طرح اسقاط
با وجود مصوبههای متعدد از سال ۱۳۹۵ برای توقف شمارهگذاری موتورسیکلت کاربراتوری و اجرای طرح اسقاط، تنها بخش محدودی از این برنامهها عملی شده است.
اصلیترین موانع اجرای طرحها عبارتاند از:
- نبود الگوی مشخص برای نوسازی
- کمبود منابع مالی پایدار
- نبود مشوقهای جدی برای مالکان
- ضعف هماهنگی بین نهادهای متولی
و قیمت بالای موتورسیکلتهای انژکتوری و برقی
طرح جایگزینی موتورسیکلت برقی نیز بهدلیل هزینه بالا، محدودیت پیمایش و کمبود خدمات پس از فروش با استقبال زیادی مواجه نشد.
آلایندگی شدید در روزهای بحرانی و نبود محدودیت تردد برای موتورها
در روزهایی که شاخص کیفیت هوا به وضعیت ناسالم یا قرمز میرسد، تحلیل منابع آلاینده نشان میدهد نقش موتورسیکلتهای فرسوده بسیار پررنگتر از تصور عمومی است. این موتورها همچنان بدون محدودیت تردد در خیابانها فعال هستند و سهم قابلتوجهی از گازهای آلاینده را تولید میکنند.
برآوردها نشان میدهد:
با خروج تنها ۲۰ درصد از موتورسیکلتهای کاربراتوری، میزان هیدروکربنهای منتشرشده تا ۳۰ درصد کاهش مییابد.
نوسازی با تسهیلات کمبهره، راهحل سریع و کمهزینه
بخش بزرگی از دارندگان موتورسیکلتهای فرسوده، رانندگان پارهوقت، پیکهای موتوری و مشاغل خرد با درآمد نامنظم هستند؛ ازاینرو توان خرید موتورسیکلت استاندارد یا برقی را ندارند.
اگر دولت تسهیلات کمبهره، بازخرید موتورسیکلت فرسوده یا طرح اقساطی واقعی ارائه دهد، نوسازی این ناوگان میتواند طی چند سال انجام شود.
هزینههای آلودگی هوا چند برابر هزینه نوسازی است
کارشناسان اقتصادی تأکید میکنند آلودگی هوا میلیاردها تومان هزینه درمان، کاهش بهرهوری، مرگومیر و افت کیفیت زندگی برای تهران ایجاد میکند.
در مقابل، نوسازی سالانه چندصد هزار موتورسیکلت فرسوده، هزینهای بسیار کمتر اما اثری بسیار بیشتر در کاهش آلودگی هوا دارد.
تهران همچنان گرفتار آلودگی؛ راهحل روشن اما اجرا نشده
با وجود تشدید آلودگی در فصل سرد و تعطیلی مدارس و فعالیتهای شهری، موتورسیکلتهای فرسوده همچنان بدون محدودیت تردد میکنند. این موضوع نشانهای از غفلت سیاستگذاری در یکی از مؤثرترین راههای کاهش آلودگی هواست.
راهحل روشن است:
نوسازی موتورسیکلتهای فرسوده با ارائه تسهیلات، اجرای کامل طرح اسقاط و هماهنگی میان دستگاههای مسئول.
تا زمانی که این اراده بهصورت جدی در سیاستگذاری دیده نشود، سهم قابلتوجه موتورسیکلتها در آلودگی هوای تهران همچنان نادیده گرفته خواهد شد و بحران تنفس شهروندان ادامه مییابد.
دیدگاه شما